Od dziesięcioleci perspektywa powoływania do życia kolejnych członków ludzkiej rodziny za pomocą klonowania wydawała się nierealna. Jednak postępy w genetyce i biologii reproduktywnej wskazują na to, iż techniki klonowania człowieka wkrótce zostaną opracowane. W związku z tym chrześcijanie mają obowiązek zabrać głos w sprawie istotnych kwestii etycznych związanych z klonowaniem człowieka. Jako chrześcijanie, wierząc w Boże dzieło stworzenia i odkupienia, adwentyści dnia siódmego akceptują obowiązek głoszenia etycznych zasad wynikających z ich wiary.

Klonowanie obejmuje wszystkie te procesy, które są niezbędne do rozmnożenia żywej rośliny czy zwierzęcia przy pomocy aseksualnych środków – metodą nie wymagającą połączenia jaja i nasienia. Wiele naturalnych procesów ma formę klonowania. Na przykład, mikroorganizmy, jak choćby drożdże, rozmnażają się przez podział komórki na dwie nowe komórki, które są klonami komórki wyjściowej i swoimi nawzajem. Odcięcie oczka lub pędu z krzewu różanego i wszczepienie zrazu w łodygę kolejnego krzewu także pozwala uzyskać klon pierwszego krzewu. Podobnie wiele prostych zwierząt, takich jak rozgwiazdy, może regenerować kompletny organizm z małej części pierwotnego organizmu. Tak więc w świecie biologii zasada klonowania nie jest czymś nowym.

Nowa technika klonowania nosi nazwę transferu jądra komórki somatycznej. Metoda ta polega na pobraniu komórki z żyjącego organizmu i dokonaniu w niej takich manipulacji, by zaczęła się zachowywać jak komórka embrionalna. W odpowiednich warunkach komórka embrionalna może zacząć się rozmnażać i wytworzyć kompletny organizm. Obecnie to przeprogramowanie komórki jest dokonywane przez umieszczenie całej dorosłej komórki w większej komórce jajowej, której jądro zostało usunięte. Jajo używane w tym procesie spełnia rolę inkubatora, zapewniając niezbędne środowisko do powielenia genów dojrzałej komórki. Jajo przekazuje potomstwu jedynie niewielką ilość materiału genetycznego związanego z cytoplazmą, a nie z materiałem genetycznym jądra, jak ma to miejsce w przypadku reprodukcji płciowej. Tak spreparowane jajo musi następnie zostać umieszczone w macicy i zagnieździć się.

Biolodzy rozwinęli tę technikę jako narzędzie używane w hodowli zwierząt. Dzięki temu mają nadzieję uzyskać stado wartościowych zwierząt genetycznie identycznych z wybranym egzemplarzem. Potencjalne korzyści zastosowania tej techniki, w tym między innymi nadzieja na produkty do leczenia chorób u ludzi, bardzo interesują naukowców i przemysł wykorzystujący biotechnologie. Jednak ta sama technika może zostać użyta do reprodukcji ludzi, przez co budzi poważne etyczne niepokoje.

Pierwszą kwestią budzącą zaniepokojenie jest medyczne bezpieczeństwo. Jeśli obecna technika transferu jądra komórki somatycznej miałaby być zastosowana w rozmnażaniu ludzi, komórki jajowe należałoby pozyskiwać od dawczyń. Większość z tych komórek jajowych ulegałaby przy tym zniszczeniu wskutek manipulowania komórką we wczesnym stadium rozwoju embrionalnego w laboratorium. Inne komórki obumierałyby po wszczepieniu, będąc spontanicznie odrzucane na różnych etapach rozwoju w macicy. Pod tym względem wrażliwość na wartość życia embrionalnego i macicznego byłaby podobna do rozwoju przy pomocy innych metod stosowanych w reprodukcji, takich jak zapłodnienie in vitro. Prawdopodobnie zwiększyłoby się także ryzyko wad rozwojowych u dzieci powołanych do życia w taki sposób. Obecnie obawy o fizyczne uszkodzenie rozwijającego się ludzkiego życia są na tyle poważne, by wykluczać użycie tej technologii.

Jednak nawet jeśli częstotliwość udanych prób wzrośnie, a medyczne ryzyko zostanie w znacznym stopniu zmniejszone, pozostanie jeszcze wiele problemów. Na przykład, czy powstanie organizmu w sposób inny niż przez zapłodnienie komórki jajowej przy pomocy nasienia nie pociągnie za sobą problemów, których nie odkryto do tej pory? Potrzeba dalszych badań, by odpowiedzieć na pytanie dotyczące znaczenia prokreacji w Bożym planie.

Innym często wymienianym źródłem zaniepokojenia jest obawa o to, że godność i wyjątkowość sklonowanej osoby mogą być zagrożone. Ryzyko to obejmuje psychologiczną krzywdę, która może zostać wyrządzona osobie będącej, jak ktoś powiedział, „spóźnionym identycznym bliźniakiem” dawcy pierwotnej komórki. Czy żyjące osoby mają prawo w takim stopniu kontrolować genetyczne przeznaczenie nowej osoby?

Istnieją także obawy, że klonowanie człowieka może spowodować zanik więzi rodzinnych. Może dojść do osłabienia zarówno funkcji jednoczącej, jak i funkcji prokreacyjnej związku małżeńskiego. Na przykład, należy rozważyć wątpliwą moralnie praktykę korzystania z jaja obcej kobiety. Użycie komórki jajowej dawczyni spoza małżeństwa może powodować problemy związane z więzią i odpowiedzialnością.

Kolejnym czynnikiem ryzyka jest to, że klonowanie może prowadzić do wykorzystywania osób sklonowanych. Na przykład, może istnieć pokusa klonowania ludzi w celu pozyskania organów do przeszczepów. Inni martwią się, że może dochodzić do celowego tworzenia osób przeznaczonych do spełniania określonych funkcji, z zamiarem ograniczenia ich autonomii. Osoby egoistyczne i narcyzowate mogą mieć skłonność do wykorzystywania tej technologii w celu „duplikowania” siebie.

Wreszcie, koszty finansowe klonowania byłyby znaczne, nawet mimo znacznego postępu technologicznego. Gdyby klonowanie ludzi zostało skomercjalizowane, sprzeczne interesy mogłyby być połączone z ryzykiem popełniania nadużyć.

Choć jest to jedynie część listy potencjalnych zagrożeń i nadużyć klonowania ludzi, wydaje się, że są one wystarczająco przekonywające, by dać chrześcijanom, którzy do sprawy klonowania ludzi przykładają moralne zasady swojej wiary, wiele do myślenia. Ważne jest, by obawy o nadużywanie technologii klonowania nie przesłoniły nam możliwości wykorzystania jej w celu wychodzenia naprzeciw autentycznym ludzkich potrzebom*. Możliwość klonowania ludzi, nawet jeśli jest jeszcze dość odległa, uzasadnia to oświadczenie o istotnych chrześcijańskich zasadach.

W transferze jądra komórki somatycznej, o ile technologia ta ma być zastosowana w klonowaniu ludzi, należy kierować się poniższymi zasadami etycznymi. Gwałtowny postęp w tej dziedzinie będzie wymagał okresowej rewizji tych zasad w świetle nowych odkryć.

1. Ochrona bezbronnego ludzkiego życia. Pismo Święte wyraźnie wzywa do ochrony życia, zwłaszcza życia tych, którzy są najbardziej bezbronni (5 Mojż. 10,17-19; Iz. 1,16.17; Mat. 25,31-46). Biologiczna technologia klonowania jest etycznie nie do przyjęcia, jeśli zaskakuje nieproporcjonalnie dużym ryzykiem szkody dla ludzkiego życia.

2. Ochrona godności ludzkiej. Ludzie zostali stworzeni na podobieństwo Boże (1 Mojż. 1,26.27) i tym samym obdarzeni osobistą godnością, która wymaga poszanowania i ochrony (1 Mojż. 9,6). Klonowanie może zagrażać ludzkiej godności na wiele sposobów, a więc należy do niego podchodzić z wielką moralną czujnością. Jakiekolwiek użycie tej technologii, godzące w ludzką osobistą godność czy autonomię istot ludzkich, musi być odrzucone. Ten moralny zakaz odnosi się do wszelkiego klonowania ludzi, które podchodzi do ludzkiego życia głównie jako do źródła korzyści mających wartość komercyjną.

3. Łagodzenie ludzkiego cierpienia. Obowiązkiem chrześcijan jest zapobieganie cierpieniu i troska o jakość ludzkiego życia (Dz. 10,38; Łuk. 9,2). Jeśli można zapobiec chorobie genetycznej dzięki użyciu transferu jądra komórki somatycznej, stosowanie tej technologii może być zgodne z ideą zapobiegania cierpieniu, którego można uniknąć.

4. Wspieranie rodziny. Boży ideał zakłada, iż dzieci powinny wzrastać w atmosferze miłującej rodziny, przy obecności, uczestnictwie i wsparciu zarówno matki, jak i ojca (Przyp. 22,6; Ps. 128,1-3; Ef. 6,4; 1 Tym. 5,8). Wszelkie użycie transferu jądra komórki somatycznej jako środka służącego wspieraniu ludzkiej reprodukcji powinno mieć miejsce w kontekście wierności małżeńskiej i wsparcia stabilnej rodziny. Podobnie jak w przypadku innych form wspomagania płodności, udział osób trzecich oznacza moralne problemy, których lepiej byłoby uniknąć.

5. Szafarstwo. Zasady chrześcijańskiego szafarstwa (Łuk. 14,28; Przyp. 3,9) są istotne w zastosowaniu każdego ze sposobów wspomagania ludzkiej reprodukcji, w tym także w możliwym transferze jądra komórki somatycznej, która to metoda przypuszczalnie jest bardzo kosztowna. Małżeństwa chcące uzyskać tego rodzaju pomoc, powinny rozważyć spodziewane koszty w kategoriach wiernego szafowania dobrami powierzonymi im przez Boga.

6. Prawdomówność. Pismo Święte zaleca mówienie prawdy (Przyp. 12,22; Ef. 4,15.25). Jakiekolwiek zamierzone posługiwanie się klonowaniem powinno być poprzedzone stosowną informacją, w tym także o przyjętej procedurze, potencjalnych zagrożeniach i kosztach.

7. Zrozumienie Bożego stworzenia. Bóg pragnie, by ludzie rozwijali się w swym zrozumieniu Jego stworzenia, które obejmuje także wiedzę na temat ludzkiego ciała (Mat. 6,26-29; Ps. 8,3-9; 139,1-6; 13-16). Dlatego na uznanie zasługują wysiłki zmierzające do poznania biologicznej struktury życia za pomocą badań mieszczących się w granicach etyki. Biorąc pod uwagę obecny stan wiedzy i skuteczność, z jaką dokonuje się transferu jądra komórki somatycznej, Kościół Adwentystów Dnia Siódmego uważa użycie tej techniki do klonowania ludzi za niedopuszczalne. Z uwagi na nasz obowiązek niesienia pomocy chorym i podnoszenia jakości ludzkiego życia, uważamy za dopuszczalne prowadzenie dalszych stosownych badań na zwierzętach.

SŁOWNIK

Allele. Jedna z alternatywnych form określonego genu. Każdy gen organizmu może istnieć w nieco odmiennej formie. Te małe różnice są odpowiedzialne za pewne wariacje, jakie obserwujemy u różnych osób w naturalnych populacjach. Różne allele genów, które produkują białko krwi, hemoglobinę, mogą decydować na przykład o tym, jak dobrze komórki krwi przenosić będą tlen.

Klony. Dwie lub więcej osób o identycznym materiale genetycznym. Ludzkie klony występują w sposób naturalny w formie „identycznych bliźniąt”. Choć niemowlęta rozpoczynają życie z tym samym materiałem genetycznym, to jednak wykazują pewne odmienności (np. inne linie papilarne). Ponadto każde z nich jest wyjątkową osobą o odrębnej osobowości wynikającej z różnych doświadczeń i dobrowolnych wyborów. Osoba poczęta przez transfer jądra komórki somatycznej może się różnić od swego przodka w sposób przynajmniej tak znaczący, jak różnią się między sobą naturalne bliźnięta jednojajowe.

Cytoplazma. Wszystko, co zawiera komórka poza jądrem. Cytoplazma jest środowiskiem, w którym zachodzi wiele ważnych procesów, w tym synteza białek i enzymów i wytwarzanie innych produktów komórki. Cytoplazma zawiera także mitochondria, małe ciała odpowiedzialne za rozkładanie pokarmu w celu produkowania energii potrzebnej do działania komórki.

Embrion. Wczesne stadium rozwoju zapłodnionego jaja. W przypadku transferu jądra komórki somatycznej, odnosi się to do wczesnych stadiów rozwoju jaja po wszczepieniu do niego dorosłej komórki klonowanego organizmu.
Wynukleowana komórka jajowa. Komórka jajowa, z której usunięto jądro. Zazwyczaj dokonuje się tego przez przebicie komórki jajowej cienką szklaną igłą i wydobycie jądra na zewnątrz. Tę operację przeprowadza się oczywiście pod mikroskopem, pod dużym powiększeniem.

Komórka rozrodcza. Komórka reprodukcyjna. U ssaków i człowieka komórki rozrodcze to plemniki i jaja.

Okres ciążowy. Czas rozwoju wewnątrzmacicznego od zapłodnionego jaja do w pełni rozwiniętego niemowlęcia. Okres ciąży rozpoczyna się zagnieżdżeniem się embrionu w macicy, a kończy porodem.

Jądro komórkowe. Struktura wewnątrz komórki zawierająca materiał genetyczny, czyli geny. Jądro komórkowe jest otoczone błoną, która oddziela je od pozostałej części komórki.

Komórka somatyczna. Jakakolwiek komórka ciała ssaka lub człowieka, poza komórką rozrodczą.

Transfer jądra komórki somatycznej. Techniczne określenie metody wykorzystanej do sklonowania pierwszego klonu zwierzęcego, owcy Dolly. Choć nazwa ta sugeruje użycie jądra komórki somatycznej, faktycznie cała komórka somatyczna jest wprowadzana do wynukleowanego jaja.

Plemnik. Męska komórka rozrodcza.

* Być może w przyszłości dojdzie do sytuacji, w której klonowanie ludzi będzie można uznać za dobroczynne i moralnie dopuszczalne. Można, na przykład, wyobrazić sobie okoliczności, w których klonowanie może być rozważane w kontekście małżeństwa jako jedyny możliwy sposób reprodukcji w przypadku małżeństw, które nie mogą uczestniczyć w normalnej prokreacji. W innych przypadkach potencjalni rodzice mogą być nosicielami defektywnych genów, wskutek czego będą musieli znaleźć sposób, by urodzić dziecko bez ponoszenia ryzyka choroby genetycznej. Użycie transferu jądra komórki somatycznej może ułatwić takim rodzicom posiadanie dziecka wolnego od zaburzeń genetycznych. Oczywiście, będzie jeszcze wiele zagrożeń związanych z osobistą tożsamością i godnością dziecka, nawet w kręgu rodzinnym. Jak w przypadku innych form wspomagania płodności, potencjalne dobrodziejstwa transferu jądra komórki somatycznej należy rozważać z uwzględnieniem wszystkich zagrożeń związanych z tą metodą.

Oświadczenie przedstawione podczas Dorocznej Sesji Rady Generalnej Konferencji, 27 września 1998 roku, w Inguacu Falls, Brazylia.

powróć do strony z oświadczeniami

w górę

UWAGA: wprowadziliśmy zabezpieczenie anty-spamowe, zatem prosimy usunąć z adresów e-mail frazy: [BEZ] i [SPAMU], aby listy mogły bez przeszkód dotrzeć do adresatów.